Gru 09 2013

Łapsze Wyżne

Łapsze Wyżne - to wieś położona pomiędzy pasmem Pienin Spiskich a Magurą Spiską, w środkowym odcinku doliny rzeki Łapszanki. Pierwsze wzmianki pochodzą z II połowy XV wieku. Założona została na prawie niemieckim przez Schwarzów Berzeviczych.
W tym czasie zamieszkiwała tu ludność wołosko-ruska (Rusnacy i Łemkowie), którzy wznieśli drewnianą cerkiew. Ludność ruska – do dzisiaj mieszkająca na słowackiej Osturni – do końca XVII wieku stanowiła prawie połowę ludności wsi. Według ustaleń Tadeusza Trajdosa, przed rokiem 1655 Rusnacy opuścili wieś z nieznanych powodów. Później cerkiew przeznaczono na kościół katolicki, a z czasem na jej miejscu w 1760 r. wybudowana obecną świątynię pod wezwaniem św. Piotra i Pawła. Od 1984 roku kościołem oraz parafią opiekują się ojcowie saletyni. W otoczeniu kościoła rosną stare lipy, które zaliczone są do pomników przyrody.

Do 1918 roku wieś przynależała do monarchii Austro - Węgierskiej. Dzieci w szkole uczyły się po “madziarsku" a ludność wsi mówiła gwarą polską. W kościele msze odprawiano po łacinie, a pieśni kościelne śpiewano po słowacku. Po l wojnie światowej w ramach prac nad ustaleniem granicy na południu kraju w roku 1920 Rada Ambasadorów przyznała odrodzonej po zaborach Polsce 14 wsi spiskich, w tym wieś Łapsze Wyżne. Skutkiem tego w szkołach, urzędach i kościołach zaczął obowiązywać język polski. Stan ten trwał do 1 września 1939 roku kiedy po wybuchu II wojny światowej i wkroczeniu do Polski wojsk niemieckich a potem słowackich, 14 wsi polskiego Spisza zostało włączonych do powstałego dzięki Niemcom w 1938 r., Państwa Słowackiego. W kościele, urzędach i w szkole wprowadzono obowiązkowy język słowacki. Taki stan trwał do końca II wojny światowej, tj. do maja 1945 roku.

W ciągu minionego wieku wieś nawiedzały pożary, działania wojenne w 1945 r. spowodowały duże zniszczenia wsi. W roku 1944 Niemcy w okolicy Łapsz Niżnych zbudowali system umocnień. W styczniu broniły się oddziały niemieckie i węgierskie przed nacierającymi Rosjanami, powodując duże zniszczenia.

Łapsze Wyżne posiadają kilka kaplic, dwie najstarsze pochodzą z XVIII stulecia: św. Antoniego (na cmentarzu grzebalnym) oraz św. Floriana. Pozostałe kaplice to: kaplica Trzeciego Upadku Pana Jezusa oraz Kapliczka Matki Bożej z Dzieciątkiem. Na Grandeusie, wzgórzu otaczającym od północy wieś, skąd roztacza się piękny widok na całą okolicę znajdują się dwie małe kapliczki: Matki Bożej i "Przy krzyżu". W czasach kiedy nie było asfaltowych dróg, Spiszacy często wędrowali przez Grandeus do Nowego Targu.

Szkoła Podstawowa w Łapszach Wyżnych jest najstarszą na Spiszu. Została zbudowana z cegły, wypalonej przez mieszkańców, przed I wojną światową, w czasie przynależności Łapsz Wyżnych do monarchii austro-węgierskiej. W latach siedemdziesiątych do szkoły dobudowano małą salą gimnastyczną. Przy szkole działa zespół regionalny „Małe Hajduki”.

W miejscowości znajduje się świetlica, z której korzysta tutejsza młodzież a także biblioteka. Orkiestra dęta, która istnieje prawie od 100 lat, umila życie mieszkańcom, szczególnie podczas uroczystości kościelnych. Bierze też udział w koncertach organizowanych przez Wójta Gminy oraz w przeglądach orkiestr dętych powiatu. Wieś posiada kilka sklepów, zakład meblarski, zakład mechaniczny oraz cieszącą się renomą ciastkarnię.

Przez Łapsze Wyżne przebiega szlak czerwony, który w jednym kierunku prowadzi do Dursztyna i stąd przez wzniesienia Pienin Spiskich do zamku niedzickiego, a z drugiej strony do Bukowiny Tatrzańskiej przez Rzepińska. Idąc tym ostatnim warto jest wejść na Pawlikowski Wierch (1018 m.n.p.), z którego rozciągają się malownicze widoki

Czytany 2177 razy
Więcej w tej kategorii: Łapsze Niżne Nowa Biała