Gru 18 2013

Zapora historia

Jezioro Czorsztyńskie – a w zasadzie Zbiornik Czorsztyński powstał niedawno, bo dopiero w 1997 roku na skutek spiętrzenia wód Dunajca zaporą ziemną pomiędzy miejscowościami Czorsztyn i Niedzica.
Sztuczny zbiornik pojawił się w regionie od dawna bardzo atrakcyjnym turystycznie.
W 1997 roku ukończono budowę zapory ziemnej na Dunajcu w jego przełomie pod Niedzicą, powstał wówczas zbiornik Czorsztyn - Niedzica o powierzchni maksymalnej 1226 ha oraz zbiornik wyrównawczy Sromowce Wyżne o powierzchni 88 ha. Składają się one na Zespół Zbiorników Wodnych Czorsztyn – Niedzica i Sromowce Wyżne im. Gabriela Narutowicza.
Zapora główna Czorsztyn – Niedzica jest największą w Polsce zaporą ziemną o wysokości maksymalnej 56 m i długości 404 m.
Idea budowy zapory sięga początku naszego stulecia, a ściślej 1905 roku. Wtedy już dostrzegano potrzeby utworzenia w rejonie Czorsztyna sztucznego zbiornika wodnego dla ograniczenia katastrofalnych powodzi w dolinie Dunajca. Jest mało znanym faktem, że plany te przedstawione były do zaopiniowania w roku 1919 wybitnemu specjaliście, twórcy szeregu podobnych obiektów w Szwajcarii, pierwszemu Prezydentowi Rzeczpospolitej – Gabrielowi Narutowiczowi.
Katastrofalna powódź w 1934 roku doprowadziła do podjęcia natychmiastowej decyzji o budowie zbiornika z zaporą usytuowaną w Niedzicy. Koncepcje co do priorytetowych zadań, wielkości zbiornika, jego rozwiązań technicznych i zasad eksploatacji były bardzo różne. Od karkołomnej dla środowiska koncepcji zbiornika rzędu 600 mln m3 z zaporą przy Zielonych Skałkach i przerzutem wody sztolnią wykutą pod Lubaniem do ewentualnej elektrowni w Tylmanowej, gdzie miał być kolejny zbiornik i skierowanie tam wody... z pominięciem Przełomu Dunajca – aż do koncepcji zastąpienia zbiornika czorsztyńskiego szeregiem małych zbiorników w jego zlewni. Z czasem korzyści energetyczne musiały ustąpić pierwszeństwa zadaniom z zakresu gospodarki wodnej: ochrona przeciwpowodziowa, tzw. wyrównywanie poziomów oraz wymogi ochrony środowiska, jakie musiały być zachowane przy realizacji tak dużej inwestycji w regionie o szczególnych walorach przyrodniczych i kulturowych.
Od 1970 roku rozpoczęto realizację inwestycji od zagospodarowywania otoczenia przyszłych zbiorników. Wsie i towarzysząca im infrastruktura techniczna położona w dolinie Dunajca zostały odtworzone na obrzeżach przyszłych zbiorników. Dla przesiedlonych mieszkańców wsi Maniowy, Czorsztyn oraz częściowo wsi Kluszkowce i Sromowce Wyżne utworzono nowe osiedla mieszkaniowe. Od 1975 roku ruszyła budowa obiektów hydrotechnicznych. Obok urządzeń ściśle związanych z nowymi osiedlami odtworzono również obiekty o znaczeniu ponad lokalnym:
nowa przystań flisacka w Sromowcach Wyżnych – Kątach
strażnica Straży Granicznej w Sromowcach Wyżnych – Wygonie.
Przekazanie do eksploatacji całości Zespołu Zbiorników Wodnych nastąpiło 9 lipca 1997 roku. Już w tym dniu zapora udowodniła oponentom celowość swego istnienia chroniąc dolinę Dunajca przed katastrofalną powodzią. Na fasadzie zabytkowego kościółka w Łopusznej zaznaczono w 1934 roku poziom ówczesnej wody powodziowej. W 1997 roku został on przekroczony o kilka centymetrów.
Elektrownia wodna Niedzica pracuje jedynie w okresach największego zapotrzebowania na energię tj. w tak zwanych godzinach „szczytu”. Moc elektrowni wynosi 90 MW, a jej średnia roczna produkcja – 160 mln kWh ekologicznie czystej energii.
Jednakże nie energetyka a gospodarka wodna jest najważniejszym zadaniem zespołu zbiorników. Polega ona na przechwytywaniu i zmniejszaniu fali powodziowej oraz na zagwarantowaniu, dzięki istnieniu w zbiorniku znacznego zapasu wody, określonego przepływu w Dunajcu, nawet podczas naturalnych niskich stanów.
Pozytywny wpływ regulacji przepływów odczuwalny jest w całym dolnym biegu Dunajca, a częściowo także w obrębie Wisły. Regulacje przepływów Dunajca wykorzystuje słynny spływ tratwami przez Przełom Dunajca w Pieninach.
Nowo powstałe zbiorniki wodne obok funkcji ochronnej przed powodziami i dostarczaniu energii elektrycznej podnoszą również atrakcyjność regionu, nadając mu funkcję rekreacyjno – turystyczną.

Obiekty chronione prawem

Pieniński Park Narodowy i jego otulina: po obu stronach granicy obejmuje obszar 4 830 ha, z czego ok. 1 000 ha stanowią rezerwaty ścisłe. Otoczenie parku ( otulina ) objęte jest zarządzeniem o ochronie krajobrazu. Po stronie słowackiej obejmuje obszary leżące geograficznie głównie poza Pieninami o łącznej powierzchni 2 000 ha, sięgając po Poprad i Białą Spiską.
Ochrona krajobrazu: bezpośrednie otoczenie zbiornika czorsztyńskiego położone jest w Obszarze Chronionego Krajobrazu
Rezerwaty przyrody
Użytki ekologiczne

Przyroda Pienińskiego Parku Narodowego, który w swej zachodniej części schodzi bezpośrednio do jeziora, jest bez wątpienia wielkim skarbem tej okolicy. Pociąga to za sobą konieczność zrównoważonego rozwoju tego tak cennego pod względem przyrodniczym obszaru. Z tego powodu już w trakcie budowy zapory podejmowano proekologiczne działania dla ochrony otaczającego ją środowiska przyrodniczego, między innymi wybudowano specjalną sztuczną Ptasią Wyspę dla umożliwienia ptactwu wodnemu zakładanie gniazd lęgowych. Zamontowano bariery uniemożliwiające żabom wchodzenie na drogę – teraz korzystają z podziemnych przepustów. Na wschodnim brzegu Jeziora Sromowieckiego powstał użytek ekologiczny tzw. Żabi Staw.
Inny przykład użytku ekologicznego to – jedyne w Polsce stanowisko oryginalnego ślimaka – poczwarki alpejskiej, na górze Tabor w Niedzicy.
Ponadto na od powietrznej skarpie zapory czorsztyńskiej odtwarzany jest ekosystem łąk alpejskich. Trwają prace nad utworzeniem na skarpie stanowiska najpiękniejszego z motyli pienińskich – niepylaka apollo.

 

Czytany 37972 razy