Jolanta Kałafut

Jolanta Kałafut

"Kraina niezapomnianych chwil" - to tytuł projektu współpracy realizowany przez dwie sąsiadujące ze sobą Lokalne Grupy Działania: Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania „Gorce Pieniny” z siedzibą w Krościenku i Stowarzyszenie Rozwoju Spisza i Okolicy z siedzibą w Łapszach Niżnych.

Projekt realizowany był w ramach działania „Wdrażanie projektów współpracy” Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013”. Celem projektu jest wzrost atrakcyjności regionów partnerskich w oparciu o lokalne zasoby turystyczne, wzajemna promocja walorów turystycznych oraz przyrodniczo kulturowych obszaru LGD „Gorce - Pieniny” i Stowarzyszenia „Rozwoju Spisza i Okolicy”. Koordynatorem projektu jest LGD "Gorce-Pieniny”. Obszar obu LGD nie był dotąd w takiej formie promowany. Zatem opracowanie i wydanie filmów, łącznie z przewodnikiem jest nowatorskim pomysłem na wykorzystanie lokalnych zasobów obu regionów.


W dniu 24 października 2010 na Zamku Dunajec w Niedzicy odbyła się promocja książki nt."Tańce polskiego Spisza" wydana przez Stowarzyszenie rozwoju Spisza i Okolicy w ramach Działania "Funkcjonowanie lokalnej grupy działania, nabywanie umiejętności i aktywizacja" Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
Miło nam podkreślić, że po „Zbiorze Pieśni Ludowych Zamagurza Spiskiego” „Tańce polskiego Spisza” są kolejną monografią z dziedziny kultury duchowej i materialnej tego regionu wydaną staraniem Stowarzyszenia Rozwoju Spisza i Okolicy

Trybsz

Początki miejscowości nie są dokładnie znane. Nie ma zapisków, które mogłyby potwierdzić datę powstania osady. Uczeni znaleźli dokumenty mówiące o miejscowości "Szenterzsebet" czyli Święta Elżbieta (z języka węgierskiego) z roku 1439 . Nie ma jednak pewności, że chodzi o Trybsz. Nie zachowały się także żadne dokumenty lokacyjne Trybsza, ani żadne informacje o zasadźcy czyli założycielu.

Przyjmuje się, że Trybsz został założony przez panów mieszkających na zamku w Niedzicy, których wioski tworzyły tzw. „klucz dunajecki”, w końcu XV lub na początku XVI w. Pierwsze zapiski pochodzą z roku 1567. Były to dokumenty sprzedaży wsi. W umowie sprzedaży Trybsz nosi nazwę Trepschya i Trepsia. W późniejszych dokumentach spotykana jest nazwa Ujterebes. Zasadniczą część Trybsza założyli osadnicy z Frydmana, wtedy już mocno spolszczonej wsi. Pod koniec XIX wieku w Trybszu znajdowało się 132 posesje, które zamieszkiwało 40 rodów. Trybsz był wsią przyjazną nie tylko przybyszom zza miedzy, ale i zza granicy. Przez wiele lat od utworzenia Trybsz jako parafia należał do Krempach, potem do Frydmana, a wreszcie w 1769 został samodzielna parafią. W 1779 roku przyłączono do niego Czarną Górę.

Przez wieś przeszło wiele epidemii cholery. Cmentarz ofiar znajduje się poza wsią – przy kapliczce „pod Wierbówką”

Rzepiska

Rzepiska to najwyżej położona wieś na północno-zachodnim Zamagurzu Spiskim, leżąca na wysokości 770-1018 m n.p.m. Administracyjnie miejscowość należy do Gminy Bukowina Tatrzańska. Składa się z osiedli: Bryjów Potok, Wojtyczków Potok, Grocholów Potok, Madejów Potok, Pawliki (najwyżej położone osiedle w Polsce). Rzepiska powstały na prawie wołoskim. Jako wieś wymieniana jest w dokumentach historycznych od 1655 roku.

Osadnicy przybywający na teren Rzepisk pochodzili z północnego i wschodniego Spiszą, z Podhala, Pienin, Orawy, doliny Popradu z okolic Nowego Sącza i Mazur. Na przełomie XV i XVI wieku zasiedlała je również ostatnia fala migracji wołoskich pasterzy z Bałkanów. Prawdopodobnie to owi pasterze mogli wprowadzić nazwę wsi Rzepiska od albańskiego słowa "repire" lub "repiete" oznaczającymi stok góry, stromą wieś, odnoszącymi się do położenia osady. Taką stromą wsią są Rzepiska. Istnieje też hipoteza, iż pierwszym zasadźcą Rzepisk był pasterz i drwal o nazwisku Rzepiscok i to od jego nazwiska wywodzi się nazwa miejscowości. Osadnicy napływający na te tereny nabywali „zarębki” na zasadzie zawłaszczenia za pomocą wyrębów lasów w celu uzyskania terenów pod zabudowę i uprawę ziemi. Stąd wieś dzieli się na 18 „zarębków”, które podzielone są na 56 „ćwiertek”.

Ludność zajmowała się głównie pasterstwem i uprawą roli. Pracowali przy wyrębie tatrzańskich lasów. Rozwinęły się rzemiosła m. in. kowalstwo, ciesielstwo i stolarstwo. Wieś zasłynęła z ziołolecznictwa. Mieszkańcy zarobkowo pracowali na Dolnych Węgrzech, a po 1880 roku wyjeżdżali za pracą do Ameryki. Rzepiska do 1779 roku należały do parafii Łapsze Wyżne, a następnie do Jurgowa. W latach 1952-1957 został wybudowany kościół pod wezwaniem Matki Bożej Nieustającej Pomocy na Grocholowym Potoku, a w latach 1992-1997 powstał kościół pod wezwaniem Miłosierdzia Bożego na Bryjowym Potoku.

Pierwsza szkoła wzmiankowana jest na drugą połowę XIX wieku. Ulokowana na „przednim wiyrchu” miała służyć wszystkim osiedlom. W 1908 władze węgierskie oddały do użytku murowany budynek szkoły na Bryjowym Potoku, w której uczono się do 1990 roku. Obecnie Rzepiska mają dwie szkoły na Grocholowym Potoku i Bryjowym Potoku.

Największym atutem Rzepisk są roztaczające się stąd widoki, należące do najpiękniejszych w kraju

Nowa Biała

Nowa Biała - wieś spiska położona na lewym brzegu Białki. Pierwotnie leżała ona na prawym brzegu rzeki, jednak w XVI wieku zmieniła ona koryto i od tamtej pory jest jedyną wsią spiską leżącą po stronie podhalańskiej. Historia tej spiskiej wsi sięga połowy XIV w., czyli czasów, kiedy ród węgierski Berzeviczych rozpoczął kolonizację tej części Zamagórza Spiskiego. Jest to jedyna wieś spiska położona na lewym brzegu Białki.
Parafia katolicka powstała tu już w roku 1387, a w centrum wsi istniał drewniany kościół, który spłonął wraz z plebanią w 1525 r. W roku 1632 wybudowano nowy, a w 1725 r. rozpoczęto budowę kościoła murowanego pod wezwaniem św. Katarzyny Aleksandryjskiej, konsekrowano go w roku 1748. Pożar w 1752 r. zniszczył tę świątynię, ponownie odbudowano ją w trzydzieści lat później. W Nowej Białej znajduje się także kapliczka św. Marii Magdaleny, położona wśród pól, przy dawnym szlaku handlowym z Nowego Targu na Spisz.