Jolanta Kałafut

Jolanta Kałafut

Spisz - Zamagurze Spiskie

Spisz, przecięty jest granicą państwową ze Słowacją. Spisz jest nazwą krainy geograficznej, która składa się z trzech części: z doliny Hernadu, doliny Popradu i z Zamagurza Spiskiego. W perspektywie opisywanego szlaku architektury gotyckiej interesuje nas szczególnie Zamagurze Spiskie, czyli północno – zachodni skrawek Spisza. W Polsce, dla części Zamagurza znajdującej się w granicach państwa polskiego, będącej jednocześnie częścią historycznego Spisza, przyjęła się nazwa Polski Spisz, w odróżnieniu od zasadniczej części Spisza, w granicach państwa słowackiego.
Historia Zamagurza, podobnie jak całego Spisza, jest skomplikowana. Przez ponad kilkaset lat Spisz tworzył jednostkę administracyjną Królestwa Węgier, która obejmowała obszar prawie 3700 km2 . Po raz pierwszy nazwa tej krainy pojawia się dopiero na początku XIII wieku.
We wczesnym średniowieczu był to obszar pogranicza, objęty odwieczną puszczą.
Trudno jest dać jednoznaczną odpowiedź na pytanie, do jakiego państwa należał Spisz u zarania swoich dziejów, gdyż najdawniejsza historia tej krainy nie została jeszcze dokładnie zbadana. Przeprowadzone jednak badania archeologiczne wykazały m.in., że na Spiszu istniało rozproszone osadnictwo już w okresie prehistorycznym, a także w okresie plemiennym to jest w wiekach VIII – X. Brak natomiast do tej pory świadectw istnienia stałych siedzib ludzkich w owych epokach na Zamagurzu.
Akcja osadnicza na teren Spisza wkraczała z inicjatywy dwóch państw: od południa Węgier, od północy - Polski. Kształtowanie się granicy polsko – węgierskiej na powyższym obszarze, charakteryzującym się słabym zaludnieniem, dokonywało się powoli i było uwarunkowane postępem kolonizacji prowadzanej przez obydwie strony. We wczesnym średniowieczu nie było granic linearnych a państwa kończyły się tam, gdzie znajdowały się ostatnie osady uznające władzę tego, czy innego monarchy. Średniowiecze było okresem przyjaznych stosunków pomiędzy Polską a Węgrami oraz związków rodzinnych dynastii Piastów i Arpadów. Na pograniczu trwał jednak rywalizacja pomiędzy szlacheckimi rodami o trwałe zasiedlenie szerokiego pasa granicznych lasów i pustek.
W początkach XI wieku cały obszar dzisiejszej Słowacji, a wraz z nim Spisza wcielił Bolesław Chrobry do Polski – przesuwając tym samym granicę ku południowi, aż po Dunaj. Tereny te jednakże odpadły od Polski na rzecz Węgier jeszcze w tym samym wieku najprawdopodobniej za panowania Mieszka II. Lepsze warunki klimatyczne i organizacja sprawiły, że w XIII wieku na Spisz wkraczają dwa węgierskie rody szlacheckie: Berzewiczowie i Gorgeyowie, które energicznie powiększają swoje majątki poprzez karczowanie lasów. Dla zwiększenia tempa kolonizacji Spisza, królowie węgierscy, Gejza II (panujący w latach 1130-1162) i Andrzej II sprowadzili tu osadników z Niemiec ( Sasów i Walonów ), ze środkowego Spisza na Słowacji a także z Polski, o czym wspomina dokument króla węgierskiego Beli IV z 1265 roku. Teren Zamagurza Spiskiego nie był wówczas zaludniony i właściwie jeszcze niczyj.
Pierwsze trwałe osady pojawiły się tutaj dopiero w 2 połowie XIII wieku, tj. u schyłku 300-letniego okresu, gdy obszar ten wchodził w skład państwa polskiego. Dzięki intensywniejszej kolonizacji Sądecczyzny pod auspicjami Kingi, a następnie klarysek starosądeckich oraz równolegle wszczętej w XIII wieku sprawniejszej kolonizacji Niżniego Podhala, czyli Równiny Nowotarskiej, pojawiły się też pierwsze wyraźne ślady polskich osadników na terenie Zamagurza. Za najstarsze miejscowości uważa się: Spiską Starą Wieś, Lechnicę, Leśnicę i Frydman. Początkowe osadnictwo koncentrowało się głównie w dolinie Dunajca i przy starych szlakach handlowych, prowadzących z doliny Popradu do Polski. Później, posuwało się w górę potoków spływających do Dunajca.
Nie ulega najmniejszej wątpliwości, iż na początku XIV wieku północna granica Spisza, jako granica polsko – węgierska, ustabilizowała się na linii Białki i Dunajca – pod Gorcami i wewnątrz Pienin. Zamagurze Polska utraciła na rzecz Węgier ostatecznie w początkach XIV wieku w roku 1312. Węgrzy zaraz po zajęciu Zamagurza, zaczęli umacniać prawy brzeg Dunajca, stawiając przy starym pienińskim szlaku handlowym z Polski na Węgry Czerwony Klasztor, warowny zamek w Niedzicy i obronny zamek we Frydmanie, na miejscu którego stoi dzisiaj renesansowy kasztel. Królowie węgierscy mimo, iż w swych dokumentach określali teren Zamagurza jako leżący poza rubieżami obronnymi Węgier, próbowali sprawować tam władzę. Powierzyli kolonizację obszaru Zamagurza dwóm rodom szlachty węgierskiej: Berzewiczym i Gorgeyom.
Równocześnie, jak już wspomniano przy zarysie osadnictwa na Podhalu, król Kazimierz Wielki starał się przeciwdziałać dalszej ekspansji na północ, budując m.in. zamki graniczne w Szaflarach i Czorsztynie oraz popierając osadnictwo i zakładając miasta na Podhalu i ziemi sądeckiej.
W efekcie intensywnej kolonizacji już w XIV wieku teren Zamagurza podzielony został miedzy dominia prywatne, oraz dobra ziemskie zakonu kartuzów z Czerwonego Klasztoru i Bożogrobców – Miechowitów z Lendaku.
Wraz z budową zamku „Dunajec” powstają w dolinie potoku Niedziczanki: Niedzica, Kacwin i Wielka Frankowa, a nad potokiem Łapszanka, Łapsze Niżne.
W XIV wieku, na szlaku ze Spiskiej Starej Wsi do miasta Spiska Bela, wzmiankowane są ponadto: Maciaszowce, Hanuszowce i Relów. Zamagurze stało się obszarem rolniczym i pasterskim, z paroma dużymi wsiami rzemieślniczymi, obdarzonymi przywilejami targowo – jarmarcznymi i aspirującymi przez to do statusu miasteczek. Jedynym miastem była Spiska Stara Wieś. Centrum dóbr szlacheckich był Zamek Niedzicki, a głównym ośrodkiem kościelnym kartuzja w Czerwonym Klasztorze. Osady zamagurskie z XIV wieku lokowane były na prawie niemieckim. Sołtysami byli zazwyczaj Niemcy i oni najczęściej nadawali od swego nazwiska lub imienia nazwę lokowanej osadzie. Przy czym ogół zamagurskiej ludności osadzonej na roli stanowili Polacy z północnej strony Karpat oraz spolszczeni Niemcy.
W XV wieku w północno – zachodniej części Zamagurza powstają jeszcze cztery wioski założone na prawie niemieckim: Falsztyn, Krempachy, Nowa Biała i Dursztyn jako ostatnie wsie z korzystnym dla rolnictwa klimatem. Najpóźniej został zaludniony teren pod północnymi stokami Magury Spiskiej oraz teren w pobliżu Tatr o klimacie zimniejszym, glebach kamienistych i ciężkich. Do schyłku średniowiecza na Zamagurzu powstało 19 miejscowości dotąd istniejących, tj. przeszło połowa obecnych, szereg zaś innych zanikło. Wojny i epidemie jakie miały miejsce w owych czasach doprowadziły do tego, że wsie pustoszały, a nieraz składały się tylko z 3 do 5 rodzin.
W początkach XV wieku, niektóre tereny Spisza ponownie znalazły się w obrębie państwa polskiego, nie objęło to jednak Zamagurza Spiskiego, które dopiero w 1412 roku Zygmunt Luksemburczyk za pożyczoną od Władysława Jagiełły sumę 37 tysięcy kóp groszy praskich oddał Polsce 13 miast spiskich wydzielonych spośród autonomicznego związku 24 miast spiskich. Odtąd kraina ta stanowiła jakby „enklawę węgierską w państwie polskim” przez kilka stuleci. Granica państwowa poprowadzona na osi dolin górskich wpływała hamująco na rozwój gospodarczy tych dolin i rozluźniła więzy kulturalne ludu zamagurskiego z jego polską ojczyzną.

Zobacz artykuł "Zamek  Dunajec w Niedzicy"

Zarząd Stowarzyszenia Rozwoju Spisza i Okolicy ogłasza konkurs plastyczny pt. "POMYSŁ NA PLAKAT PROMUJACY LGD" dla uczniów szkół podstawowych z terenu gmin Łapsze Niżne, Bukowina Tatrzańska i Nowy Targ
Termin konkursu: 15.10.2013 - 25.11.2013

plakat SRSiO2

ATRAKCJE TURYSTYCZNE NA TERENIE GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA

Gmina Bukowina Tatrzańska – królestwo sportów zimowych, źródeł termalnych oraz żywej podhalańskiej i spiskiej kultury ludowej. Obejmuje 3 miejscowości spiskie: Czarna Góra, Jurgów, Rzepiska oraz 5 miejscowości podhalańskich: Bukowina Tatrzańska, Brzegi, Białka Tatrzańska, Leśnica, Groń. Gmina zajmuje obszar 131,86 km2 zamieszkiwany przez blisko 13 tys. mieszkańców. Życie kulturalne w Gminie skupia się wokół Bukowiańskiego Centrum Kultury Dom Ludowy w Bukowinie Tatrzańskiej, przy którym działają wiejskie zespoły regionalne oraz gdzie odbywają się słynne: Sabałowe Bajania i Góralskie Karnawał. Turystyka na terenie Gminy jest bardzo dobrze rozwinięta. Gmina Bukowina Tatrzańska jest także przykładem doskonale rozwiniętej infrastruktury turystycznej na która składają się: kompleksy basenów termalnych, sieć wyciągów narciarskich, liczne obiekty noclegowe.

Osobliwości przyrody:

  • Tatrzański Park Narodowy
  • Rzeka Białka – naturalna Granica między Spiszem a Podhalem objęta ochroną jako obszar Natura 2000 „Dolina Białki”
  • Litwińska Grapa w Czarnej Górze – punkt widokowy na Tatry, Gorce, Pieniny i okolice.

Zabytki kultury i obiekty do zwiedzania:

  • Dom Ludowy w Bukowinie Tatrzańskiej
  • Szałasy Pasterskie na polanie Podokólne w Jurgowie
  • Zagroda Sołtysów w Jurgowie – Filia muzeum tatrzańskiego
  • Zagroda Korkoszów w Czarnej Górze – Filia muzeum tatrzańskiego

Kościoły drewniane i murowane na terenie Gminy Bukowina Tatrzańska:

  • kościół drewniany pw. Św. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza w Białce Tatrzańskiej
  • Kościół drewniano-murowany pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Bukowinie Tatrzańskiej
  • Kościół drewniany pw. Św. Sebastiana i Matki Bożej Różańcowej w Jurgowie
  • Kościół drewniany pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Rzepiskach
  • Kościół drewniany pw. Św. Jacka w Groniu
  • Kościół drewniany pw. Św. Antoniego z Padwy w Brzegach
  • Kościół murowany pw. Przemienienia Pańskiego w Czarnej Górze – Zagórze
  • Kościół murowany pw. Św. Trójcy w Czarnej Górze – Nadwodnia (filia parafii Jurgów)

Cykliczne Imprezy kulturalne na terenie Gminy Bukowina Tatrzańska:

  • Sierpień - Sabałowe Bajania w BCK w Bukowinie Tatrzańskiej
  • Luty - Góralski Karnawał w BCK Bukowinie Tatrzańksiej
  • Maj – Festyn Lindada „U zbiegu kultur”
  • Sejmik Wiejskich zespołów Teatralnych w BCK w Bukowinie Tatrzańskiej
  • Sierpień - Festiwal Muzyczna Zohylina na Polanie Głodówka w Bukowinie Tatrzańskiej
  • Tatrzańskie Wici – cykl imprez na terenie miejscowości Powiatu tatrzańskiego od maja do września w tym na terenie Gminy Bukowina Tatrzańska

Aktywny Wypoczynek:
Wyciągi narciarskie - poniżej wymieniono największe wyciągi na terenie Gminy:

  • Stacja narciarska Rusiń-ski na Wierchu Rusińskim w Bukowinie Tatrzańskiej – do dyspozycji narciarzy i snowboardzistów oddane są: czteroosobowa kolej krzesełkowa, dwa wyciągi orczykowe, babylift (wyciąg dla najmłodszych), tor do snowtubingu (zjazdy na oponkach) oraz trasy o zróżnicowanym stopniu trudności.
  • Kompleks Kotelnica Białczańska w Białce Tatrzańskiej - Do dyspozycji turystów osiem tras narciarskich i snowboardowych o zróżnicowanym stopniu trudności, 4 kolejki linowe, 2 wyciągi orczykowe i 1 talerzykowy.
  • Ośrodek narciarski Bania w Białce Tatrzańskiej - przygotowany z myślą o najmłodszych i o osobach rozpoczynających przygodę z nartami ze względu na niewielkie nachylenie stoków.
  • Wyciąg Kaniówka w Białce Tatrzańskiej na zboczu Horników Wierchu. Turyści mają do dyspozycji naśnieżane i oświetlone wyciągi orczykowych z trasami o zróżnicowanej długości i trudności. Wyciąg narciarski Kaniówka jest połączony wspólnym systemem kasowo-biletowym z Banią i Kotelnicą Białczańską.
  • Ośrodek narciarski Jurgów Ski - Hawrań” w Jurgowie. Wyciąg oferuje 7 oświetlonych i ratrakowanych tras o różnym stopniu trudności. Wyjazd kolejkami linowymi oraz wyciągami talerzykowymi
  • Ośrodek Narciarski Koziniec w Czarnej Górze. Oferuje: Czteroosobową kolejkę linową o przepustowości 2400 os/godz, cztery trasy o zróżnicowanym stopniu trudności. Przy wyciągu działa Karczma regionalna i szkółka narciarska.
  • Ośrodek narciarski Grapa Litwinka w Czarnej Górze. Do dyspozycji narciarzy pozostają 3 wyciągi orczykowe oraz wyprzęgana 4-osobowa kolej krzesełkowa. Narciarstwo można uprawiać na 4 zróżnicowanych trasach.

Więcej wyciągów na terenie Gminy na stronach: bukowinatatrzanska.com, bukowina-tatrzanska.com

Baseny termalne:

  • Kompleks Termy Bania w Białce Tatrzańskiej - Kompleksowy obiekt podzielony na kilka stref dostosowanych do preferencji wypoczywającego. Termy oferują wysokiej jakości usługi rekreacji, wypoczynku i rehabilitacji wodno-leczniczej. Kompleks można odwiedzać o każdej porze roku w godzinach od 9.00 do 23.00, siedem dni w tygodniu. Termy podzielono na trzy strefy rekreacji, spa oraz strefę VIP.
  • Kompleks Termy Bukowina Tatrzańska
  • Termy bukowińskie łączą pod jednym dachem centrum rozrywki z ośrodkiem uzdrowiskowym i rehabilitacyjnym. Do dyspozycji gości pozostaje 20 basenów z wodą termalną oraz nowoczesny kompleks saunowy. Obiekt czynny jest przez cały rok od poniedziałku do niedzieli, w godzinach 9.00 do 22.00.

Zobacz bazę noclgową gminy Bukowina Tatrzańska !

Gmina Łapsze Niżne to piękny, malowniczy region położony na Spiszu pomiędzy Podhalem i Pieninami. Leży w południowej części województwa małopolskiego, w powiecie nowotarskim. Granicę Gminy od zachodu wytycza rzeka Białka, od północnego wschodu jezioro Czorsztyńskie, a na południu granica polsko-słowacka. W skład Gminy wchodzą miejscowości: Falsztyn, Frydman, Kacwin, Łapszanka,  Łapsze Niżne, Łapsze Wyżne, Niedzica, Trybsz. Gmina zajmuje obszar 125 km2.


Osobliwości przyrody:

  • Rezerwaty

-  na terenie Falsztyna i Niedzicy „Zielone Skałki” – jedyna część Pienin Spiskich włączona do Pienińskiego Parku Narodowego

-  w rejonie Łapsz  Niżnych ciągnie  się „Niebieska Dolina”

  • Panorama Tatr -  w przełęczy w Łapszance rozpościera się jedna z najpiękniejszych na Podtatrzu 
  • Pieniński Park Narodowy
  • Wodospad - Kacwin może pochwalić się 7- metrowym wodospadem, jednym z  najokazalszych na  terenie Karpat Zewnętrznych
  • Stanowiska ekologiczne w Niedzicy poświęcone faunie i florze Pienin
  • XIV – wieczny zamek Dunajec w Niedzicy
  • Spichlerz drewnianyjeden z nielicznych zabytków tego typu zachowanych in situ w Niedzicy
  • Drewniany budynek dawnej celnicy będącej siedzibą służby granicznej i celnej w Niedzicy
  • ·Kasztel wybudowany w XVI wieku oraz dwukondygnacyjne piwnice służące niegdyś do składowania wina we Frydmanie
  • Izba Regionalna i Muzeum Parafialne „SYPANIEC” w Łapszach  Niżnych
  • Elektrownia Wodna w Niedzicy„Moc żywiołów” - trójwymiarowy obraz, namalowany na koronie zapory, będący artystyczną wizją jej wnętrza.
  • Kościoły:

Ciekawe obiekty:

-  Kościół p.w. Stanisława Biskupa we Frydmanie
-  Kościół p.w. Wszystkich Świętych w Kacwinie
-  Kościół p.w. św. Kwiryna w Łapszach Niżnych
-  Kościół p.w. św. Piotra i Pawła w Łapszach  Wyżnych
-  Kościół p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Łapszance
-  Kościół p.w. św. Bartłomieja w Niedzicy
-  Kościół p.w. św. Elżbiety Węgierskiej w Trybszu

Wyciągi narciarskie:

  • Ośrodek Rekreacyjny "Polana Sosny" w Niedzicy zaprasza amatorów białego szaleństwa. Znajdują się tu trzy wyciągi orczykowe: oraz siedem tras zjazdowych, o różnym stopniu trudności. Funkcjonują również: licencjonowana szkoła narciarska, wypożyczalnia nart i desek, opieka GOPR-u
  • Wyciąg narciarski w Kacwinie to 330-metrowy orczyk. Do dyspozycji narciarzy czeka trasa o średnim nachyleniu 24%. Przy wyciągu znajduje się duży, darmowy parking. Można skorzystać także z usług instruktorów narciarskich.

Imprezy cykliczne:

  • Śpiskie Zwyki (styczeń / luty)
  • Śpisko Watra ( pierwsza niedziela lipca)
  • Festiwal „Barok na Spiszu” (wszystkie soboty sierpnia)
  • Parada Orkiestr Dętych Gminy Łapsze Niżne

(sierpień/ wrzesień)

  • Gminne Dożynki – Pożegnanie lata (wrzesień)
  • Puchar Głowatki (październik)
  • Szlaki Piesze:

Wędkarstwo:

Łowienie ryb możliwe jest przede wszystkim w potokach Niedziczanka i Kacwin oraz w dwóch sztucznych jeziora: Czorsztyńskie i Sromowieckie. W rzekach występują: pstrąg potokowy, lipień, troć jeziorowa (jeziorowa forma pstrąga potokowego), kleń, okoń, płoć, szczupak, głowacica, pstrąg tęczowy i niekiedy brzanka. Należy pamiętać, że w wodach górskich obowiązuje wyłącznie metoda sztucznej muchy. Jezioro Czorsztyńskie zawiera takie gatunki ryb jak: pstrągi, lipienie, głowacice, szczupaki, płocie, leszcze, okonie, klenie, jelce, świnki, ukleje, strzeble potokowe i wiele innych.

Plaża, kąpielisko:

Jedyna piaszczysta plaża „Zamajerz” nieopodal zamku Dunajec. W okresie lipiec - sierpień funkcjonuje jako kąpielisko strzeżone. Ponadto przy plaży dużo terenów zielonych, miejsca parkingowe, wypożyczalnia sprzętu pływackiego, boisko do siatkówki plażowej, możliwość biwakowania, toalety. Przystań oferuje także cumowanie, czartery jachtów i łodzi wiosłowych.

Rejsy gondolami po Jeziorze Czorsztyński:

Pomiędzy zamkami Czorsztyńskim i Niedzickim kursują gondole CZORSZTYNIANKI, na które zapraszamy wycieczki, grupy zorganizowane oraz indywidualne osoby. Od rejsów po jeziorze gondolami, poprzez sentymentalną wyprawę do czasów średniowiecza (ruiny – Zamek Czorsztyński, Zamek w Niedzicy), skończywszy na kąpieli słonecznej na plaży.

Park miniatur zabytków Podtatrza w Niedzicy

Zaprasza wycieczki, grupy zorganizowane oraz indywidualne osoby do nowo powstałego Parku Miniatur Zabytków Podtatrza w Niedzicy.

Podczas odwiedzin w Parku zaprezentowane zostaną w skali 1:20 modele zamków pogranicza polsko – węgierskiego,modele budynków sakralnych oraz innych obiektów niezwykłych pod względem architektonicznym i historycznym. Prezentowane obiekty w Parku zostały umieszczone w otwartej przestrzeni, ponieważ oprócz samych budowli otworzone zostało naturalne otoczenie: malownicze Tary z Morskim okiem czy masywy Trzech Koron.

Szlaki turystyczne:

  1. Szlak Główny (Kostki Napierskiego). Czarna Góra - Niedzica (24,5 km.). Znaki czerwone.
    1. Nowa Biała - Kacwin (17,7 km). Znaki niebieskie.
    2. Falsztyn - Łapsze Niżne (4,6 km). Znaki żółte.
    3. Przełęcz nad Łapszanką - Osturnia (ok. 400 m po polskiej stronie). Znaki zielone.
  • Szlaki Rowerowe:
  1. Trybsz - Pawlikowski Wierch - Rzepiska - Kopylec - Pieskowy wierch - Dol. Potoku Kacwińskiego - Łapsze Niżne  (długość - 21 km, znaki żółto-zielone)
  2. Łapsze Niżne - pol. Pastwiska Wapienne - Żar - przeł. Przesła - Cisówka - Zamek Dunajec - Falsztyn - Frydman (długość 20 km , znaki żółto-niebieskie)
  3. Trybsz - Dursztyn - Czerwona Skała - Lorencowe Skałki - Krempachy - Nowa Biała - Przełom Białki - Trybsz (długośc 16 km, znaki żółto-czerwone)